Lê Qúy Đôn nguyên là Lê Danh Phương, tự Dõan Hậu, hiệu Quế Đường
sinh ngày 2-8-1726,trong một gia đình khoa bảng, cha là Tiến Sĩ Lê Trọng Thứ,quê tại làng Diên Hà,trấn sơn Nam Hạ,nay là thôn Phú Hiếu,xã Độc Lập,huyện Hưng Hà tỉnh Thái Bình .
Ngay từ nhỏ ông đã nổi tiếng thông minh,chăm học .Năm 14 tuổi Lê Qúy Đôn ,theo cha lên học ở kinh đô Thăng Long .Lúc ấy cậu bé 14 tuổi đã học xong tòan bộ sách kinh ,sử của Nho Gia .Năm 18 tuổi Lê Qúy Đôn thi Hương đỗ Giải nguyên,năm 27 tuổi đỗ Hội Nguyên,rồi đỗ Đình Nguyên Bãng Nhãn .
Sau khi đỗ đạt,được bổ làm quan và từng giữ nhiều chức vụ quan trọng của triều Lê - Trịnh , như : Hàn Lâm thừa chỉ sung tỏan tu quốc sử quán (năm 1754), Hàn Lâm viễn thị giảng (năm 1757) ;Đốc Đồng xứ Kinh Bắc (năm 1764) ,Thị Thư kiêm Tư Nghiệp Quốc Tử Giám (năm 1767),Tán Lý quân vụ,Thị phó đô ngự sử ( năm 1768 ), Công bộ hữu thị lang (năm 1769) ,Bồi Tụng năm 1773 ( Phó thủ tướng ), Lại bộ tả thị lang kiêm Tổng Tài Quốc Sử Quán (năm 1775) , Hiệp trấn tham tán quân cơ Trấn Phủ Thuận Hóa (năm 1776),Hiệp Trấn Nghệ An (năm 1783) ,Công Bộ Thượng THư (năm 1784) ....

Lê Qúy Đôn mất ngày 1-5-1784 tại quê Mẹ, làng Nguyên Xá huyện Duy Tiên (nay thuộc Hà Nam) . Thi hài ông được đưa về mai táng tại quê nhà .

Trong cuộc đời làm quan ,có mấy sự kiện sau ảnh hưởng lớn đối với sự nghiệp trước tác,văn chương của ông .

1/ Đó là chuyện đi sứ Tàu năm 1760 - 1762 . Tại Yên Kinh (Bắc Kinh),Lê Qúy Đôn gặp gỡ các sứ thần Triều Tiên ,tiếp xúc với nhiều trí thức nổi tiếng của nhà Thanh,bàn luận về những vấn đề Sử;Triết học ...Lê Qúy Đôn được các học giả nhà Thanh , Triều Tiên khâm phục . Ở đây ông cũng được dịp đọc nhiều sách mới lạ,kể cả sách của người phương Tây nói về địa lý thế giới, ngôn ngữ học ,thủy văn học ..
2/ Đó là các đợt đi công cán ở các vùng Sơn Nam ,Tuyên Quang ,Lạng Sơn những năm 1772-1774 , làm nhiệm vụ điều tra nỗi khổ của người dân cùng tệ nạn tham nhũng,ăn hối lộ của quan lại , khám đạc ruộng đất các vùng ven biển bị địa chủ ,cường hào địa phương man khai,trốn thuế ... Chính nhờ đi nhiều,thấy nhiều,nghe nhiều,biết nhiều việc đời như vậy làm kiến thức của ông trở nên phong phú vô cùng .

Ông viết trong lời tựa Kiến Văn Tiểu Lục :
" Tôi vốn là người nông cạn,lúc còn bé thích chứa sách,lúc trưởng thành ra làm quan,xem lại sách đã chứa trong tủ ,vâng theo lời dạy của cha,lại được giao du nhiều với các bậc hiền sĩ đại phu . Thêm vào đấy phụng mệnh làm việc công ,bốn phương rong ruỗi : mặt bắc sang sứ Tàu,mặt Tây bình định Trấn Ninh ,mặt nam trấn thủ Thuận Quảng (Thuận Hóa ,Quảng Nam ) . Đi tới đâu cũng để ý tìm tòi làm việc gì cũng mắt thấy tai nghe đều dùng bút ghi chép, lại thêm lời bình luận sơ qua , giao cho tiểu đồng đựng vào túi sách ".

Hơn nữa,ở thời kỳ đó ,thế kỷ 18 , Xã hội Việt Nam nhiều mâu thuẩn đang nẩy sinh những mầm mống mới của thời kỳ kinh tế hàng hóa,thị trường trong nước mở rộng ,thủ công và thương mãi có cơ hội phát triển ... Sự thay đổi đó tác động đến đời sống văn hóa,tư tưởng,khoa học ...
Vào thời kì này xuất hiện Đòan Thị Điểm,Ngô Thời Sỹ,Nguyễn Gia Thiều,Đặng Trần Côn,Lê Hữu Trác ... và chính Lê Qúy Đôn là người đã ghi lại qua các tác phẩm ( thống kê có đến 40 bộ ,bao gồm hàng trăm quyển,nhưng một số đã thất lạc .)

Những tác phẩm tiêu biểu còn giữ được có thể kể ra như sau :
-Quần thư khảo biện : quan điểm về triết học,lịch sử,chính trị được viết trước năm ông 30 tuổi .
-Vân đài lọai ngữ : đây là lọai "Bách Khoa Thư" viết xong lúc ông 30 tuổi ;gồm :vũ trụ,địa lý,điển lệ,chế độ,văn nghệ,ngôn ngữ,văn tự,xã hội ...
-Đại Việt thông Sử : hay còn gọi Lê triều thông sử .
-Kiến Văn tiểu lục ; là tập bút ký nói về lịch sử văn hóa Việt Nam từ đời Trần đến đời Lê .
- Phủ biên tạp lục ,được viết trong thời gian ông làm Hiệp trấn Thuận Hóa ,với nội dung ghi chép tình hình xã hội Đàng trong từ thế kỷ 18 trở về trước .
- Công trình biên sọan lớn của Lê Qúy Đôn là bộ Tòan Việt Thi Lục hòan thành năm 1768, gồm 6 quyển,tuyển chọn 897 bài thơ của 73 tác giả từ thời Lý đến đời Lê Tương Dực (1509-1516).
- Về văn xuôi có Quế Đường Văn Tập gồm 4 quyển nhưng sách đã mất.
- Về thơ có Quế Đường Thi Tập có khỏang vài trăm bài .