Lâu nay, nhiều người dân ở nông thôn cứ nghĩ ô nhiễm môi trường chỉ xẩy ra ở các thị trấn, đô thị và các ơi có khu công nghiệp, bởi  họ cho rằng những nơi đó là nơi tập trung đông dân cư và là nơi sản xuất ra những vật dụng gây ô nhiễm… Nhưng họ không thấy rằng tình trạng ô nhiễm môi trường ở nông thôn hiện nay lại đang ở mức báo động.

Tại các địa bàn nông thôn trong tỉnh ta nói chung và trong huyện Krông Bông nói riêng, vấn đề nổi cộm  nhất về ô nhiểm môi trường vẫn là việc mọi người thi nhau  thải các loại rác rưởi, phế liệu phế phẩm, xác súc vật chết, phóng uế bừa bãi. Bên cạnh đó việc sử dụng các chất độc hại như các loại thuốc trừ sâu, trừ bệnh, trừ cỏ, phân hóa học… để bảo vệ cây trồng vật nuôi chưa đúng cách. Môi trường sống bị ô nhiễm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và đời sống của nông dân và địa bàn nông thôn, vì chính những chất thải trên đã làm ô nhiễm không khí, nguồn nước sinh hoạt và là điều kiện thuận lợi cho vi sinh vật phát triển lây lan dịch bệnh. Theo tính toán của ngành chức năng, cứ một người dân sống ở nông thôn quân bình mỗi ngày thải ra môi trường 0,6kg rác. Như vậy, hiện nay huyện Krông Bông khoảng hơn 85000 dân thì mỗi ngày thải ra hơn 5 tấn  rác! Một con số không phải là nhỏ. Trong khi đó lượng rác thải này hầu hết không được xử lí theo qui hoạch mà hầu như bị mọi người tống khứ hai bên đường tỉnh lộ và phía sau cụm dân cư. Trong địa bàn huyện Krông Bông hiện nay, hầu hết các xã không có địa điểm đổ rác thải! Phần đa là do không có địa điểm qui hoạch, hơn nữa cộng với thói quen vứt rác bừa bãi của người nông dân khi sử dụng.

Hàng ngày, ở huyện Krông Bông người dân chúng ta thải ra hàng nghìn, hàng triệu bao bì ni lông. Việc thải bao bì ni lông bừa bãi dẫn đến nguy hai đến môi trường do tính chất không phân huỷ của chất plaxtic trong bao ni long. Theo nhận định của các nhà khoa học thì bao bì ni lông có thể tồn tại trong môi trường tự nhiên hàng nghìn năm. Nó lẫn vào đất làm ảnh hưởng sự phát triển rễ của thực vật, khi vứt xuống cống, rãnh, mương máng nó sẽ làm tắc dòng chảy và gây úng, lụt. Làm chết các loại động vật khi nuốt phải… Đặc biệt bao bì ni lông là một trong những nhân tố gây ra bệnh ung thư phổi. Bởi vì, trong bao bì nilong có chứa một số kim loại độc như chì, ca-di-mi hơn nữa khi đốt nó sẽ thải ra một chất cực độc cho cho sức khoẻ con người đó là chất đi-o-xin, thứ chất độc mà đế quốc Mỹ đã từng sử dụng trong chiến tranh Việt Nam trước đây.

Trong nguyên liệu sản xuất phân lân có chứa 3% Flo. Khoảng 50-60% lượng Flo này nằm lại trong đất và sẽ làm ô nhiễm đất khi hàm lượng của nó đạt tới 10mg/kg đất. Flo gây độc hại cho người và gia súc, kìm hãm hoạt động của một số enzim, ngăn cản quá trình quang hợp và tổng hợp protein ở thực vật. Khi bón phân đạm cho cây trồng, cây chỉ sử dụng khoảng 40-60%, số còn lại đã bốc hơi hoặc lưu giữ trong đất. Sự biến đổi đạm thành Nitrat nếu tồn dư trong nông sản ở mức độ cao có thể gây ung thư. Mặt khác, Nitrat lưu lại trong đất làm chất lượng nước giảm. Urê bốc hơi trong không khí, trước hết khí NH3 làm ô nhiễm môi trường không khí, khí NO₂ làm phá vỡ tầng ôzôn (NO₂ sản sinh ra từ phân bón đến 15%), NH₄ sẽ chuyển sang NO₃ (tồn dư trong rau rất cao) do sử dụng liều lượng và tỷ lệ phân đạm không đúng quy định. Có vùng còn sử dụng nguồn nước tưới có hàm lượng NO₃ hòa tan cao (nước thải công nghiệp) để tưới cho cây trồng. Việc bón thừa đạm làm cho các bộ phận của cây phát triển mạnh (lá nhiều, vỏ mỏng, cây non mềm yếu) tạo nguồn thức ăn cho nhiều loại côn trùng và vi sinh vật gây hại dễ thâm nhập vào rễ, thân, lá để gây bệnh. Sâu bệnh xuất hiện nhiều sẽ làm tăng lượng thuốc và số lần phun làm cho môi trường càng dễ bị ô nhiễm. Các kim loại nặng tồn đọng do bón phân và thuốc tích lũy trong đất, nước tưới… tồn đọng trong sản phẩm. Người và gia súc sử dụng sản phẩm này lâu ngày cũng sẽ bị nhiễm độc. Ở một số vùng nông dân còn dùng phân tươi chưa hoai mục để tưới hoặc bón cho cây trồng, tạo điều kiện cho ký sinh trùng và vi khuẩn gây bệnh cho người (nhất là rau xanh). Một số nông dân khác có tập quán không chôn xác súc vật chết mà vứt ra đồng ruộng, dòng chảy… gây ô nhiễm môi trường và dịch bệnh lan nhanh. Ở một số vùng nông dân đóng giếng sử dụng mạch nước ngầm, sau đó bỏ trống giếng để các chất độc từ thuốc trừ sâu bệnh, trừ cỏ… hòa tan chảy vào túi nước. Thời gian ngắn chắc chắn mạch nước ngầm bị ô nhiễm rất nguy hiểm. Bao bì nylon, vỏ chai (đựng thuốc trừ sâu, trừ cỏ…) vứt vãi trên đồng ruộng, kênh mương thủy lợi gây nguy hiểm cho việc đi lại sản xuất.

Chỉ kể ra bấy nhiêu thôi cũng đủ để chúng ta hình dung ra đời sống sinh hoạt của người dân nông thôn ra sao. Đúng là bao đời nay, người dân đã sống như thế, còn khổ cực hơn thế nữa, người ta đã quen với cách sống đó, nó đã trở thành nếp sinh hoạt, thành thói quen của họ. Nhưng sự chênh lệch quá lớn giữa đời sống thành phố phồn hoa, văn minh với sự lạc hậu, quê mùa của người dân nông thôn khiến chúng ta phải suy nghĩ. Nhất là những người con sống xa quê, được sống, học hành trên những giọt mồ hôi mặn chát, trong ánh mắt lo lắng của mẹ, trên đôi vai gồng gánh của cha, họ luôn đau đáu hướng về quê hương mình. Còn rất nhiều nguyên nhân gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường ở nông thôn, cũng có một số các biện pháp giải quyết tình trạng này đã được đưa ra. Nhưng trên thực tế những giải pháp đó chưa được triển khai thực hiện. Trong khi đó, tình trạng ô nhiễm ngày càng trầm trọng, kinh phí giải quyết tình trạng này ngày càng nhiều. Nếu không sớm giải quyết triệt để thì ô nhiễm môi trường sẽ ngày càng trầm trọng và vượt ra khỏi tầm kiểm soát của con người.Bảo vệ môi trường nông thôn một vấn đề không phải là của riêng ai nữa. Mà đòi hỏi phải nhiều người chung tay, góp sức nhất là các cơ quan chức năng và là một vấn đề không thể giải quyết trong ngày một, ngày hai. Trước tiên, chúng ta phải tập trung nâng cao sự hiểu biết, ý thức, thói quen của người dân song song với việc bắt tay vào xây dựng các công trình chứa rác thải. Thành lập HTX thu gom rác thải để có trách nhiệm qui tập để dễ dàng xử lí. Hạn chế tối đa dùng các loại hoá chất trong sản xuất bằng cách tăng cường lao động thủ công để giảm sử dụng thuốc hóa học bảo vệ cây trồng, bảo vệ thiên địch, cân bằng sinh thái tự nhiên. Nên sử dụng phân chuồng phân xanh hoai mục để tránh tồn dư gốc Nitrat và các độc tố khác trong đất. Không được vứt bỏ xác súc vật chết, chai lọ, bao bì thuốc bảo vệ thực vật trên đồng ruộng. Xây dựng hố biogas để thu gom phân nước thải gia súc gia cầm và của người để bảo vệ môi trường vừa sử dụng hiệu quả nguồn năng lượng, phân bón. Nạo vét cống rãnh, không để nước tù đọng, bảo vệ nguồn nước trên mặt đất và nước ngầm (không để bị nhiễm độc) để khỏi nguy hại cho người và gia súc sử dụng. Xác gia súc gia cầm chết phải chôn kỹ, rắc vôi bột để tránh mầm bệnh lây lan. Trồng nhiều cây xanh vừa tạo môi trường cảnh quan vừa lọc sạch không khí. Thường xuyên nhắc nhở quán triệt và có ý thức tự giác thực hiện Luật Bảo vệ môi trường và có biện pháp xử phạt với những hành vi làm ô nhiểm môi trường.

Bảo vệ môi trường nông thôn chính là bảo vệ sức khỏe và hạnh phúc cho chúng ta và cũng là góp phần xây dựng nông thôn giàu và đẹp. Bảo vệ môi trường nông thôn chính là một nét đẹp văn hoá và cũng chính là tấm lòng nhân đạo của mọi người chúng ta.

Nguyễn Trung Thu- THCS Hoà Phong- Krông Bông- Đăk Lăk